Historie Leerdam

Eens was Leerdam een stad naar alle vier de windstreken door muren, wallen, water, en poorten omringd. Wanneer Leerdam dit predikaat stad ontving, is tot op heden niet bekend. Aan de Lingekant verhief zich een kasteel, dat opmerkelijk genoeg niet binnen de muren gebouwd was, maar deel van de vesting uitmaakte. Het kasteel met zijn torens, de muur, de bolwerk, muizentorens en niet minder dan drie poorten moeten voor de reizigers over het water een fraai beeld gevormd hebben. Hoewel kasteel en poorten in de loop der tijd verwoest of gesloopt zijn, valt met een beetje fantasie het oude silhouet op de nu gerestaureerde Zuidwal nog wel op te roepen.

De eerste heren die we met dit gebied in verband kunnen brengen zijn die van Van der Leede. De oudste vermelding van dit geslacht dateert uit 1143. Leerdam wordt echter pas eerst in 1284 in de oude akten vermeld. Uit het geslacht Van der Leede komt het bekende geslacht der Arkels voort. De laatste Van Arkel overlijdt in 1428 en wordt in Leerdam begraven. In een zeer roerige tijd weten de Van Egmonds de heerlijkheid van Leerdam in bezit te krijgen. Eén van hen, Frederik, wordt in 1498 graaf van Leerdam en de heerlijkheid wordt een graafschap. Als prins Willem I van Oranje in 1551 met Anna van Egmond trouwt, gaat het graafschap van Leerdam met dat van Buren tot de soevereine bezittingen van de Oranjes behoren. Daarmee verwierf Leerdam zich een bijzondere positie. De inwoners betaalden geen belasting aan de Staten van Holland en zonder vergunning van de prins mocht geen krijgsvolk worden gelegerd. De keuze in 1573 voor de Hervorming kwam de stad duur te staan. Tegen een belegering van de Spanjaarden was zij niet bestand. Het kasteel werd verwoest en de bevolking moest tevens met lede ogen aanzien hoe drie mannen zonder enige vorm van proces werden opgehangen. Met de inval van de Fransen in 1795 kwamen aan de bijzondere positie van het graafschap een einde. De band tussen het Oranjehuis en de gemeente Leerdam is echter gebleven, want nog steeds is onze Koningin gravin van Leerdam

het Hofje van Mevrouw van Aerden

Het Hofje van Mevrouw van Aerden is bestemd voor alleenstaande dames en aan die bepaling van het testament is nooit getornd. Wel is in het Hofje inmiddels een trouw- en raadzaal voor de Gemeente ingericht, terwijl de regentenkamer met haar zeldzame schilderijencollectie en de achtertuin voor het publiek toegankelijk werden.
Schuin tegenover het Hofje bevindt zich 't Poortje, het enige restant van het voormalige Drossaardshuis. Het zestiende-eeuwse pand bood ooit onderdak aan Wilhelmina van Pruisen tijdens haar historische tocht naar en van Goejanverwellesluis. Van hoge ouderdom is ook de Grote Kerk. Bijna zeven eeuwen luiden de klokken in dezelfde toren de samenkomst der gelovigen in.

Geheel vernieuwd, maar wel ter herinnering aan een voorbij verleden is de Loods Holland. De voormalige houtloods die aan de oever van de Linge staat, werd in de tachtiger jaren nog door vele soortgenoten omringd. Wat eens als een houtzaagmolen op het bolwerk begon, groeide in twee eeuwen tot een omvangrijke houtindustrie uit. Deze is in de jaren tachtig opgehouden te bestaan. De Loods Holland is wel opnieuw in gebruik genomen als Glascentrum Leerdam, waar tijdens de zomermaanden het ambacht glasblazen te zien is. Zo zijn er nog tal van gebouwen plekjes die aan de oude Leerdamse glorie herinneren. Wie van geschiedenis houdt kan het hart in het museum Het Oude Raadhuis (Kerkstraat 18) ophalen of van de historische stadswandeling genieten die bij de VVV verkrijgbaar is.

Leerdam glasstad